8 ฮอร์โมนต้องรู้! ป้องกันโรคผู้หญิง

มีนาคม 23, 2020 | Bonné

Yes Mom

หลายคนต้องเคยได้ยินชื่อเอสโทรเจน หรือเทสโทสเทอโรนกันมาบ้างแหละ แต่รู้ไหมว่าผู้หญิงก็มีฮอร์โมนเทสโทสเทอโรน (ไม่ได้มีแค่เอสโทรเจน) และจริงๆ ยังมีฮอร์โมนที่สำคัญต่อสุขภาวะอนามัยเจริญพันธุ์อื่นๆ อีกถึง 8 ชนิด โดยฮอร์โมนเหล่านี้ไม่ได้จำเป็นแค่เมื่ออยากมีลูก แต่เป็นฮอร์โมนควบคุมสุขภาพผู้หญิงทุกคนอยู่ทุกเดือน ส่งผลต่อสุขภาพโดยรวมทั้งหมด เมื่อฮอร์โมนตัวใดตัวหนึ่งอยู่ในระดับที่ไม่สมดุล แน่นอนว่าอาการทางสุขภาพตั้งแต่เล็กๆ น้อยๆ ยันโรคภัยไข้เจ็บต่างๆ ก็จะตามมา หรือถ้าใครกำลังอยากมีลูก ปัญหาฮอร์โมนจะเป็นอุปสรรคให้การตั้งครรภ์ลำบากขึ้น แถมเด็กที่เกิดมาก็อาจจะมีปัญหาได้เช่นกัน

ดังนั้นมาทำความรู้จักและความเข้าใจฮอร์โมน 8 ชนิดกันดีกว่า

 

ฮอร์โมนแอนตี้-มุลเลอเรียน (Anti-Mullerian Hormone) บอกจำนวนไข่ ปัญหาการมีลูก

ฮอร์โมนชื่อจำยากชนิดนี้มีตัวย่อให้เรียกว่า เอ เอ็ม เอช (AMH) เป็นฮอร์โมนที่หลั่งโดยไข่ที่กำลังเจริญเติบโตในรังไข่ ดังนั้นจึงเป็นตัวชี้วัดความสามารถของรังไข่ของผู้หญิง บอกได้ว่าเราว่าเรามีจำนวนไข่ปกติตามเกณฑ์อายุเราไหม หากมีมากเกินไปก็อาจเสี่ยงโรคถุงน้ำรังไข่หลายใบ แต่ถ้ามีน้อยเกินไปก็อาจจะมีปัญหารอบเดือน หรือสำหรับคนที่อยากเป็นคุณแม่ การมีไข่น้อยกว่าปกติก็อาจทำให้การพยายามตั้งครรภ์ยากขึ้น

หากสงสัยว่าไข่เหล่านี้สำคัญอย่างไร ไข่ที่เจริญเติบโตในรังไข่จะมีใบที่สุกที่สุก 1 ใบ เคลื่อนมายังมดลูกในวันที่เรียกว่า วันไข่ตก เพื่อรอการผสมกับอสุจิให้กลายเป็นทารกต่อไป หากไม่มีการผสมพันธุ์ ก็จะฝ่อ และออกมาเป็นประจำเดือนแต่ละเดือนนั่นเอง ผู้หญิงทุกคนเกิดมาพร้อมไข่ที่มีจำนวนจำกัด และเพราะมีการตกไข่ทุกเดือนเช่นนี้ ไข่จึงลดปริมาณลงเรื่อยๆ จนหมดไปในวัยหมดประจำเดือน เป็นสาเหตุที่ว่า ทำไมเมื่ออายุมากขึ้น จึงมีลูกยากขึ้น

 

ฮอร์โมนกระตุ้นโฟลิเคิล (Follicle-Stimulating Hormone) บอกประสิทธิภาพของไข่ กระตุ้นการตกไข่ และคาดคะเนวัยหมดประจำเดือน

ฮอร์โมนชนิดนี้มีตัวย่อว่า เอฟ เอส เอช (FSH) มีหน้าที่ควบคุมการเจริญเติบโตของไข่ และกระตุ้นให้ไข่สุกจนเกิดการตกไข่ หากมีระดับฮอร์โมนเอฟเอสเอชไม่สมดุล อาจหยุดการตกไข่ และทำให้มีลูกยากขึ้น

หากผลตรวจฮอร์โมนออกมาว่า คุณมีระดับเอฟเอสเอชสูงกว่าเกณฑ์ อาจหมายความว่า ความสามารถของรังไข่เสื่อมสภาพ เมื่อผู้หญิงอายุมากขึ้น ระดับเอฟเอสเอชจะสูงขึ้น ซึ่งเป็นผลมาจากการผลิตฮอร์โมนเอสโทรเจนและโปรเจสเทอโรนที่น้อยลง ดังนั้นเมื่อเอฟเอสเอชมีระดับสูงขึ้น ยังเป็นตัวชี้วัดว่าคุณกำลังเข้าสู่วัยก่อนวัยหมดประจำเดือนได้ด้วย เมื่อเอฟเอสเอชสูงคงที่ และประจำเดือนไม่มาอย่างน้อย 1 ปี อาจบอกได้ว่าคุณเข้าสู่วัยหมดประจำเดือนเรียบร้อยแล้ว

การตรวจฮอร์โมนชนิดนี้ต้องตรวจในวันที่ 3 ของการมีประจำเดือน เพราะเป็นเวลาที่ระดับคงที่ที่สุด แต่ถ้าคุณมีการคุมกำเนิดด้วยวิธีที่มีฮอร์โมน ผลตรวจเอฟเอสเอชจะไม่แม่นยำ

 

ฮอร์โมนเอสทราไดอัล (estrodiol, E2) บอกว่าอวัยวะต่างๆ ของผู้หญิง ทำงานปกติไหม

ชื่อคคล้ายๆ เอสโทรเจน เพราะฮอร์โมนชนิดนี้เป็นรูปแบบหนึ่งของเอสโทรเจนนั่นเอง เอสทราไดอัลเป็นฮอร์โมนที่สำคัญในการกระตุ้นการเจริญเติบโต ควบคุมดูแลให้อวัยวะสืบพันธุ์ เช่น มดลูก ท่อนำไข่ เต้านม ทำงานได้อย่างปกติสมบูรณ์ และยังมีหน้าที่สำคัญในการควบคุมการกระจายไขมันในร่างกายผู้หญิงอีกด้วย

การตรวจเอสทราไดอัลใช้ในการประเมินการทำงานของรังไข่ โดยระดับฮอร์โมนชนิดนี้จะสูงที่สุดในวันตกไข่ เพื่อกระตุ้นให้ไข่สุกและเคลื่อนออกมาจากรังไข่ (ตกไข่) และมีระดับต่ำที่สุดในช่วงที่มีประจำเดือน หากมีระดับฮอร์โมนเอสทราไดอัลต่ำกว่าเกฑณ์ปกติ และมีปัญหาประจำเดือนต่างๆ อาจบอกได้ว่า คุณกำลังเข้าสู่วัยหมดประจำเดือน แต่ถ้าระดับฮอร์โมนชนิดนี้สูงกว่าเกณฑ์ปกติ คุณอาจจะมีสิว อาการท้องผูก ไม่มีอารมณ์ทางเพศ น้ำหนักเพิ่ม และอาการซึมเศร้า โดยระดับเอสทราไดอัลต่ำ อาจนำไปสู่ภาวะมีบุตรยาก และเพิ่มความเสี่ยงมะเร็งมดลูกและเต้านมได้

 

ฮอร์โมนโปรแลคติน (prolactin) ผลิตน้ำนม ทำงานร่วมกับเอสโตรเจน

ฮอร์โมนชนิดนี้ผลิตโดยต่อมพิทูอิทารีใต้สมอง ส่งผลต่อรอบเดือนและภาวะเจริญพันธุ์ จริงอยู่ที่โปรแลคตินเป็นฮอร์โมนที่กระตุ้นการผลิตน้ำนมให้คุณแม่มือใหม่ และหยุดการตกไข่หลังจากลูกเกิด แต่ก็ไม่ใช่ว่าผู้หญิงทั่วไปจะไม่มี โดยฮอร์โมนชนิดนี้ทำหน้าที่ต่างๆ ในร่างกายผู้หญิงตลอดเวลา ไม่ว่าจะเป็นการกระตุ้นระบบภูมิคุ้มกัน และควบคุมพฤติกรรมต่างๆ

ถ้าไม่ได้กำลังท้อง หรืออยู่ในช่วงให้นมลูก ผู้หญิงควรมีฮอร์โมนโปรแลคตินน้อยกว่า 25 ng/mL หากมีระดับที่สูงเกินไป อาจไปหยุดการผลิตฮอร์โมนเอสโตรเจนในรังไข่ได้ การตรวจภาวะเจริญพันธุ์ของ Yesmom สามารถตรวจระดับฮอร์โมนโปรแลคตินได้ แต่ผลจะไม่แม่นยำ หากคุณกำลังคุมกำเนิดด้วยวิธีที่มีฮอร์โมน

 

ฮอร์โมนลูเทไนซิ่ง (Luteinizing Hormone, LH) ควบคุมรอบเดือน กระตุ้นการตกไข่

ฮอร์โมนชนิดนี้ผลิตโดยต่อมพิทูอารีเช่นเดียวกัน แต่ทำหน้าที่ควบคุมความสั้นยาวของรอบเดือน แถมยังทำหน้าที่สำคัญในการกระตุ้นการตกไข่ในแต่ละรอบเดือนอีกด้วย

ฮอร์โมนลูเทไนซิ่งสามารถคาดคะเนวันตกไข่ให้ผู้หญิงได้ เพราะจะมีระดับสูงขึ้นอย่างเห็นได้ชัดในช่วงเวลา 24-48 ชั่วโมงก่อนไข่ตก และต่ำลงอย่างเห็นได้ชัดหลังจากไข่ตกแล้ว โดยวันไข่ตกนี้คือวันที่ควรมีเพศสัมพันธ์หากอยากมีลูก และต้องระวังเป็นพิเศษ หากไม่อยากตั้งครรภ์ไม่พึงประสงค์

แน่นอนว่าเพราะฮอร์โมนชนิดนี้เกี่ยวข้องกับการตกไข่ จึงไม่สามารถตรวจได้ หากคุณใช้วิธีคุมกำเนิดที่มีฮอร์โมน

 

ฮอร์โมนเทสโทสเทอโรน (testosterone)

อย่าเรียกว่าฮอร์โมนเพศชาย เพราะฮอร์โมนชนิดนี้ไม่ได้มีแค่ในผู้หญิง แต่ผู้หญิงก็มีฮอร์โมนชนิดนี้ทำหน้าที่ในระบบการเจริญพันธุ์ด้วย โดยเทสโทสเทอโรนช่วยในการเจริญเติบโต การทำงาน และควบคุมประสิทธิภาพของเนื้อเยื่อวัยวะที่เกี่ยวกับการเจริญพันธุ์ต่างๆ แถมยังช่วยควบคุมความต้องการทางเพศ เพิ่มความหนาแน่นให้กล้ามเนื้อ และเพิ่มพลังงานร่างกายอีกด้วย

แน่นอนว่าระดับฮอร์โมนเทสโทสเทอโรนที่สูงเกินไปจะส่งผลกระทบต่อภาวะเจริญพันธุ์ โดยเทสโทสเทอโรนสูงอาจเกิดจากการลดระดับของฮอร์โมนเอสโทรเจน ทำให้เกิดภาวะความไม่สมดุลของฮอร์โมน ซึ่งนำไปสู่ปัญหาประจำเดือนต่างๆ ผมร่วงมากขึ้น มีรอยหัวล้านคล้ายผู้ชาย เป็นสิว และอื่นๆ แถมยังอาจเป็นสัญญาณของโรคถุงน้ำรังไข่หลายใบได้ด้วย

 

ฮอร์โมนกระตุ้นไทรอยด์ (Thyroid-Stimulating Hormone, TSH)

ฮอร์โมนชนิดนี้ผลิตในต่อมไทรอยด์ เพื่อกระตุ้นการผลิตฮอร์โมนไทรอยด์ต่างๆ ให้ส่วนต่างๆ ของร่างกาย เมื่อฮอร์โมนไทรอยด์มีระดับต่ำ ฮอร์โมนกระตุ้นไทรอยด์จะสูงเป็นธรรมดา และอาจบอกภาวะ hypothyroidism ปัญหาการทำงานไทรอยด์ชนิดหนึ่ง

ในขณะที่ฮอร์โมนกระตุ้นไทรอยด์สูงกว่าเกณฑ์อาจสื่อถึงภาวะ hyperthyroidism ส่งผลให้ไข่ไม่ตก และนำไปสู่ภาวะมีบุตรยากหากไม่ได้รับการรักษา ระดับฮอร์โมนชนิดนี้ยังบอกการทำงานของต่อมพิทูอิทารีและระบบภูมิคุ้มกันได้ด้วย ซึ่งหากมีปัญหา ก็จะส่งผลกระทบต่อภาวะเจริญพันธุ์แน่นอน

 

ฮอร์โมนฟรีไทร็อกซีน (Free Thyroixine, FT4)

ฮอร์โมนชนิดนี้เป็นหนึ่งในฮอร์โมนไทรอยด์ที่ฮอร์โมนกระตุ้นไทรอยด์กระตุ้นให้เกิดการผลิต ปกติแล้วฮอร์โมนชนิดนี้จะได้รับการตรวจก็ต่อเมื่อระดับฮอร์โมนกระตุ้นไม่ปกติ โดยระดับของฮอร์โมนชนิดนี้ช่วยตรวจสอบปัญหาการทำงานของต่อมไทรอยด์ ไม่ว่าจะเป็น hyper/hypothyroidism

การทำงานไม่สมดุลของต่อมไทรอยด์เพียงเล็กน้อย ก็อาจจะทำให้ผู้หญิงมีลูกยากขึ้นได้ แต่ปัญหาเหล่านี้ก็มีทางรักษา และช่วยให้การมีลูกเป็นไปได้

อย่างไรก็ตาม ฮอร์โมนฟรีไทร็อกซีนเป็นฮอร์โมนอีกชนิดหนึ่งที่ไม่จะได้ผลไม่แม่นยำ หากคุณใช้การคุมกำเนิด

 

ระดับฮอร์โมนหลายชนิดเปลี่ยนไปมาเมื่ออายุเพิ่มขึ้น ส่งผลให้การมีลูกยากไปด้วย สำหรับผู้หญิงอายุน้อยที่ยังไม่พร้อมมีลูก ปัจจุบันก็มีเทคโนโลยี เช่น การแช่แข็งไข่ ช่วยให้มีลูกได้เมื่ออายุมากขึ้น โดยผู้เชี่ยวชาญจะแช่แข็งไข่ของคุณไว้ จนกว่าจะถึงเวลาที่คุณพร้อมมีลูก ถึงทำงานผสม

ฮอร์โมนทั้ง 8 ชนิดควรอยู่ในระดับที่สมดุล ไม่ใช้เพื่อสุขภาวะอนามัยเจริญพันธุ์ที่ดีอย่างเดียว แต่ยังเพื่อให้สุขภาพผู้หญิงโดยรวมแข็งแรงด้วย อยากรู้แล้วล่ะสิว่าฮอร์โมนเหล่านี้ของตัวเองอยู่ในระดับที่สมดุลไหม ไม่ต้องเดินทางออกจากบ้านไปไหนให้ยุ่งยาก สั่งชุดตรวจภาวะเจริญพันธุ์ Yesmom แล้วรอรับชุดตรวจ พร้อมรายงานผลที่บ้านได้เลย โดยรายงานผลที่มาพร้อมคำอธิบายละเอียดของเรา จะช่วยให้คุณเข้าใจและตัดสินใจเรื่องต่างๆ ที่เกี่ยวกับสุขภาพผู้หญิงได้ด้วยตัวเอง และทำให้การปรึกษาคุณหมอเข้าใจง่ายมากขึ้น